suseuLider
13piorunów#losowemiasto <-- Tag do obserwowania
#ciekawostki #historia #ciekawostkihistoryczne #suseuspamuje
Miasto: [Środa Wielkopolska](https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aroda_Wielkopolska) – miasto w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu średzkiego i gminy miejsko-wiejskiej Środa Wielkopolska. Liczba ludności w 2023 r. to 24 339 osób. Dokładna data lokacji Środy pozostaje dziś nieznana, ale powszechnie przyjmuje się, że nastąpiła ona pomiędzy 1253 a 1281 r. Choć nie zachował się [dokument lokacyjny](https://pl.wikipedia.org/wiki/Dokument_lokacyjny) można dziś domniemywać, że lokacja nastąpiła na tzw. „[prawie magdeburskim](https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_magdeburskie)” lub jego zmodyfikowanej formie zastosowanej po raz pierwszy w Środzie Śląskiej (tzw. „[prawo średzkie](https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_%C5%9Bredzkie)”). Środa lokowana była na „korzeniu”, bez wpływu poprzedzającej sieci osadniczej. Dopiero co lokowane i urządzone miasto doznało pierwszej poważnej dziejowej katastrofy 28 lipca 1331 r., za sprawą jednego z zagonów krzyżackich, który splądrował i spalił miasto. Położona centralnie w obszarze dawnych [województw kaliskiego](https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojew%C3%B3dztwo_kaliskie_(I_Rzeczpospolita)) i [poznańskiego](https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojew%C3%B3dztwo_pozna%C5%84skie_(I_Rzeczpospolita)) Środa od 1419 r. aż do rozbiorów była stałym miejscem [sejmików ziemskich](https://pl.wikipedia.org/wiki/Sejmiki_ziemskie) dla tych województw, a pierwszy odnotowany w [annałach](https://pl.wikipedia.org/wiki/Anna%C5%82y) sejmik w Środzie odbył się w 1378 r. Miejscem obrad było wnętrze i teren przykościelny kolegiaty. Na sejmiku przedsejmowym w 1534 zostały uchwalone najstarsze znane [instrukcje poselskie w języku polskim](https://pl.wikipedia.org/wiki/Artyku%C5%82y_sejmiku_w_%C5%9Arodzie_z_1534). Pomyślny rozwój miasta, trwał nieprzerwanie do czasu [potopu szwedzkiego](https://pl.wikipedia.org/wiki/Potop_szwedzki), kiedy to wojska [Karola Gustawa](https://pl.wikipedia.org/wiki/Karol_X_Gustaw) kilkukrotnie przechodziły przez Środę. Szacuje się, że w trakcie potopu zagładzie, w wyniku spalenia lub rozebrania na opał, uległo około 65% domów w granicach miasta i około 100% w niektórych wsiach. Liczba ludności miasta spadła według różnych szacunków o 40–60%. Około 15 lutego 1793 roku po II rozbiorze Polski do miasta wkroczyła armia pruska i wraz z cała Wielkopolską włączyła je do zaboru pruskiego tworząc Prusy Południowe. Wybitną rolę w [pracy organicznikowskiej](https://pl.wikipedia.org/wiki/Praca_organiczna) na rzecz zachowania polskości i promocji postaw patriotycznych odegrali księża kolegiaccy. Wymienić tu należy jedną z najwybitniejszych postaci w całej historii miasta ks. [A. Szamarzewskiego](https://pl.wikipedia.org/wiki/Augustyn_Szamarzewski) (1832–1891), który położył zasługi na rzecz nowoczesnej ekonomii i gospodarki organizując w Środzie Towarzystwo Rzemieślnicze, zalążek późniejszej Kasy Oszczędności oraz [Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych](https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwi%C4%85zek_Sp%C3%B3%C5%82ek_Zarobkowych_i_Gospodarczych), kluczowe narzędzie ekonomicznego oporu polskości wobec procesów germanizacyjnych w zaborze pruskim. Ogółem spisy wymieniają na początku XIX w. ponad 300 rzemieślników. Znaczenie rzemiosła jednak powoli malało wraz z rozpoczęciem [rewolucji przemysłowej](https://pl.wikipedia.org/wiki/Rewolucja_przemys%C5%82owa), którą była budowa cukrowni, uruchomionej 7 października 1880 r. Do sprawnego dostarczania płodów rolnych oddano do użytku w 1902 r. pierwszą linię kolei wąskotorowej o długości 50 km, łączącą Środę i Kobylepole k. Poznania. Z istotnych urządzeń komunalnych jako pierwsza, w latach 1902–1903, powstała gazownia, zaś w latach 1910–1911 wybudowano także wieżą ciśnień wraz siecią wodociągową, czerpiącą wodę ze [studni artezyjskiej](https://pl.wikipedia.org/wiki/Studnia_artezyjska) zlokalizowanej przy trakcie na Poznań. Działania zbrojne I wojny światowej nie miały istotnego wpływu na miasto. Do II wojny światowej rozwijała się [średzka kolej dojazdowa](https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aredzka_Kolej_Powiatowa); wzrastała sieć kolejowa, której łączna długość linii wynosiła 119 km. Coraz większego znaczenia nabierała budowa urządzeń komunalnych. W latach 1926–1928 zbudowano system kanalizacji, zaś w 1933 r. oddano sieć hydrantów, co znacznie poprawiło warunki sanitarno-pożarowe miasta. W 1914 r. przy ul. Granicznej wybudowano szpital miejski. Działania wojenne rozpoczęły się w Środzie 1 września ok. godziny 12:30 nalotem [Luftwaffe](https://pl.wikipedia.org/wiki/Luftwaffe), którego celem stał się [dworzec kolejowy](https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Aroda_Wielkopolska_(stacja_kolejowa)). 9 września miasto zostało zajęte przez armię niemiecką. Niemalże od samego początku [okupacji](https://pl.wikipedia.org/wiki/Okupacja_niemiecka_ziem_polskich_(1939%E2%80%931945)) Niemcy prowadzili politykę terroru i represji wobec mieszkańców Środy i okolic. Szczególnym echem odbiły się dwa mordy dokonane na mieszkańcach Środy i okolic 17 września i [20 października 1939 r.](https://pl.wikipedia.org/wiki/Pierwsze_masowe_egzekucje_w_ramach_operacji_Tannenberg_(Wielkopolska)#), w których życie straciło 50 osób. Już w październiku 1939 r. zorganizowano na ziemi średzkiej [tajne nauczanie](https://pl.wikipedia.org/wiki/Tajne_nauczanie), a dotychczasowe szkoły kształciły tylko dzieci niemieckie. 23 stycznia 1945 r., około południa, od strony Kostrzyna na średzki rynek wjechał pierwszy patrol Armii Czerwonej. Choć początkowo panowały ogólnie euforystyczne nastroje, niemalże natychmiast dał o sobie znać mechanizm represji związany z nową władzą. W 1949 r. znacjonalizowano kolejkę wąskotorową i w całości włączono ją w skład [PKP](https://pl.wikipedia.org/wiki/Polskie_Koleje_Pa%C5%84stwowe). Odtąd zaczyna się jej powolny upadek, rozpoczęty wstrzymaniem ruchu osobowego na odcinkach normalnotorowych w 1968. W latach 1976–1979 całkowicie zlikwidowano torowisko. W latach 1966–1970 powstał nowy zakład, Fabryka Galanterii Metalowej, który wkrótce po uruchomieniu zmienił nazwę na „[Stomil](https://pl.wikipedia.org/wiki/Stomil-Pozna%C5%84)”; a głównym przedmiotem produkcji były zawory do dętek. W końcu lat 70. w Kijewie, zlokalizowano jedną z filii zrzeszenia „[Hortex](https://pl.wikipedia.org/wiki/Hortex)”. Zabytki:* rynek i zachowany historyczny układ urbanistyczny starego miasta (XIV – XX wiek). ratusz z poł. XIX w. późnogotycka kolegiata farna z lat ok. 1423–1428. neoromański poewangelicki kościół pw. Najśw. Serca Pana Jezusa z lat 1883–1888. cmentarz rzymskokatolicki (najstarszy nagrobek z 1792 roku) z kaplicą z 1913 r., nieużytkowany cmentarz ewangelicki – z kaplicą wybudowaną w 1910 r. (współcześnie zaniedbana), a także resztkami nagrobków. Wodociągowa wieża ciśnień z lat 1910–1911. szlak Średzkiej Powiatowej Kolei Wąskotorowej wraz z infrastrukturą. Kolej prowadzi ruch turystyczny z wykorzystaniem trakcji parowej na zachowanym 14-kilometrowym szlaku Środa Miasto – Zaniemyśl.
Wieś:* --
Data wykonania zdjęcia:* 15 sierpnia 1986
Opis zdjęcia:* Px48 przy parowozowni wąskotorowej. Źródło
Zwycięzca losowania:* @bori
Jak chcesz wziąć udział w losowaniu kolejnego miasta kliknij w ten link

@suseu bardzo ładne zdjęcie.
I like trains


















