#psychostoik

Opowiadając swoje historie, dodajemy pewne szczegóły i pomijamy niewygodne fakty. Nieznacznie podrasowujemy swoją opowieść, żeby przedstawić siebie w korzystnym świetle. Te niewielkie modyfikacje zostają przyjęte tak dobrze, że następnym razem dodajemy nieco więcej korzystnych dla siebie szczegółów. Usprawiedliwiamy kolejne białe kłamstewka, przekonując samych siebie, że uczyniły naszą historię bardziej interesującą i przejrzystą, aż w końcu nasze wspomnienia stają się niezgodne z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń, lub nawet dotyczą czegoś, co się nigdy nie wydarzyło.

W ten sposób pamięć staje się naszym osobistym, nieodłącznym historykiem, który nieustannie usprawiedliwia nasze decyzje i działania.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

„To nie byłem ja, tylko alkohol”. Wszystko pięknie, ale wyniki badań dowodzą jednoznacznie, że odurzenie alkoholem ułatwia ludziom ujawnianie skrywanych uprzedzeń, lecz nie wkłada takich postaw do ich umysłów. Kiedy więc ludzie przepraszają, mówiąc: „Wcale nie myślę tego, co powiedziałem. Byłem zmęczony (zmartwiony, wściekły, pijany)” – czy też, jak ujął to Al Campanis, „wykończony” – możemy być niemal pewni, że wcześniej powiedzieli to, w co naprawdę wierzą.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Bez poczucia przynależności do grup, które nadają naszemu życiu sens i cel, przypominalibyśmy ruchome kule unoszące się swobodnie w chaotycznym wszechświecie. Dlatego jesteśmy gotowi zrobić, co w naszej mocy, aby utrzymać poczucie przynależności. Według psychologów ewolucyjnych etnocentryzm – przekonanie, że nasza kultura, kraj czy religia są lepsze od pozostałych – pomaga nam przetrwać, wzmacniając więzi łączące nas z naszymi najważniejszymi grupami społecznymi, a co za tym idzie – wzmagając naszą gotowość do pracy na rzecz tych grup, do walki w ich obronie, a czasami nawet do oddania za nie życia. Kiedy wszystko układa się pomyślnie, ludzie są dość tolerancyjni wobec innych kultur i religii – a nawet wobec przedstawicieli drugiej płci! – ale kiedy czują złość lub lęk, bądź też mają poczucie zagrożenia, automatycznie aktywizują się u nich martwe punkty. My możemy się poszczycić ludzkimi przymiotami – inteligencją i głębią uczuć – ale oni są głupi; oni to beksy; oni nie wiedzą, co to miłość, wstyd, żal i wyrzuty sumienia.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Oprócz błędu konfirmacji nasz mózg jest wyposażony w kilka innych mechanizmów w służbie ego, które pozwalają nam uzasadniać własne spostrzeżenia i przekonania jako trafne, realistyczne i bezstronne. Psycholog społeczny Lee Ross nazywa to zjawisko „naiwnym realizmem” – nieodpartym przekonaniem, że spostrzegamy obiekty i zdarzenia „takimi, jakie są”. Zakładamy, że inni rozsądni ludzie odbierają świat tak samo jak my. Jeśli ktoś się z nami nie zgadza, to z pewnością nie widzi wystarczająco wyraźnie. Naiwny realizm tworzy labirynt logiczny, ponieważ opiera się na dwóch założeniach: po pierwsze, ludzie otwarci i uczciwi powinni się zgodzić z rozsądną opinią; po drugie, wszystkie moje opinie z pewnością są rozsądne – gdyby takie nie były, nie wierzyłbym w ich słuszność. Zatem jeśli tylko zdołam nakłonić swoich przeciwników, żeby mnie wysłuchali – abym mógł im powiedzieć, jak jest naprawdę – na pewno się ze mną zgodzą. A jeżeli się nie zgadzają, to dlatego, że nie są obiektywni.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Nasze przekonania dotyczące tego, kim jesteśmy, towarzyszą nam przez cały czas. Wszystko, co nas spotyka, interpretujemy przez pryzmat owych podstawowych przekonań. Kiedy zostają podważone – nawet przez jakieś pozytywne doświadczenie – odczuwamy dyskomfort. Świadomość potężnej mocy samousprawiedliwiania pomaga nam zrozumieć, dlaczego ludzie o niskiej samoocenie, a także osoby, które sądzą, że są nieudolne w jakiejś dziedzinie, nie promienieją radością, kiedy coś im się udaje; dlaczego – przeciwnie – często czują się jak oszuści. Jeśli kobieta uważająca się za nieatrakcyjną, pozna wspaniałego faceta, który zacznie poważnie o nią zabiegać, to przez chwilę będzie z tego zadowolona, ale przypływ dysonansu wkrótce zmąci to przyjemne uczucie: „Co on we mnie widzi?”. Jest mało prawdopodobne, że w takiej sytuacji kobieta pomyśli: „Jak miło – widocznie jestem bardziej atrakcyjna, niż sądziłam”. Będzie raczej skłonna przypuszczać: „Kiedy tylko odkryje, jaka jestem naprawdę, odejdzie”. Będzie musiała zapłacić wysoką cenę psychologiczną za przywrócenie zgodności.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Dzieci bardzo wcześnie uczą się usprawiedliwiać swoje agresywne zachowania. Uderzają młodszego brata, a kiedy ten zaczyna płakać, krzyczą: „To on zaczął! Należało mu się!”. Większość rodziców uważa takie dziecięce usprawiedliwienia za mało istotne i w wielu wypadkach rzeczywiście tak jest. Niczym zimny prysznic działa jednak świadomość, że ten sam mechanizm tkwi u podłoża zachowań band nastolatków, którzy znęcają się nad młodszymi dziećmi; pracodawców, którzy źle traktują swoich pracowników; kochanków, którzy ranią się nawzajem; policjantów, którzy nie przestają bić podejrzanego, mimo że ten już się poddał; tyranów, którzy prześladują członków mniejszości etnicznych; oraz żołnierzy, którzy dopuszczają się zbrodni przeciwko ludności cywilnej. We wszystkich tych wypadkach wytwarza się błędne koło – agresja prowadzi do samousprawiedliwiania, które z kolei wzmaga agresję.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

(...) jednego z najgłębiej zakorzenionych przekonań, powszechnych w naszej kulturze, wspieranego przez psychoanalityczną wiarę w zbawienne skutki katharsis. Rzuć lalką, walnij pięścią w worek treningowy, krzyknij na męża lub żonę, a poczujesz się lepiej. Tymczasem prowadzone od kilkudziesięciu lat badania eksperymentalne dowodzą, że jest zupełnie inaczej – po wyładowaniu negatywnych emocji w agresywny sposób ludzie często czują się jeszcze gorzej. Agresja powoduje u nich wzrost ciśnienia krwi i wzmaga odczuwaną złość.

Gwałtowne wyładowanie negatywnych emocji przynosi skutek odwrotny do zamierzonego zwłaszcza wtedy, gdy dopuszczamy się agresji bezpośrednio w stosunku do innej osoby, co jest zgodne z przewidywaniami teorii dysonansu poznawczego. Kiedy robimy coś, co wyrządza krzywdę drugiemu człowiekowi – ściągamy na niego kłopoty, znieważamy go albo brutalnie go odpychamy – pojawia się nowy ważny czynnik: potrzeba usprawiedliwienia tego postępku.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Im bardziej kosztowna jest dana decyzja – w kategoriach czasu, pieniędzy, wysiłku czy niedogodności, jakie się z nią wiążą – oraz im bardziej nieodwracalne są jej następstwa, tym ostrzejszy dysonans i tym silniejsza potrzeba złagodzenia nieprzyjemnego napięcia poprzez wyolbrzymianie dobrych stron dokonanego wyboru. Dlatego kiedy przymierzasz się do dużego zakupu lub do podjęcia ważnej decyzji – jaki kupić samochód lub komputer, czy poddać się operacji plastycznej albo czy zapisać się na kosztowny kurs samopomocy psychologicznej – nie pytaj o radę kogoś, kto właśnie to zrobił. Taka osoba będzie miała silną motywację do tego, aby Cię przekonać, że powinieneś pójść w jej ślady.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Dysonans poznawczy to stan napięcia, jaki powstaje, kiedy u danej osoby współwystępują dwa elementy poznawcze (myśli, postawy, przekonania lub opinie), które są psychologicznie sprzeczne, na przykład: „Palenie to głupota, papierosy mogą mnie zabić” oraz „Palę dwie paczki dziennie”. Dysonans wywołuje dyskomfort psychiczny o różnym nasileniu – od słabych ukłuć po dojmujące cierpienie. Ludzie nie mogą spać spokojnie, dopóki nie znajdą sposobu, żeby go złagodzić. W wypadku palacza najlepszym sposobem złagodzenia dysonansu jest rzucenie palenia. Jeżeli jednak taka osoba próbowała to zrobić i poniosła porażkę, to musi zredukować dysonans poprzez przekonanie samej siebie, że palenie wcale nie jest takie szkodliwe albo że jest warte ryzyka, ponieważ pomaga się odprężyć i chroni przed otyłością (a przecież otyłość również szkodzi zdrowiu). Większość palaczy skutecznie zmniejsza doświadczany przez siebie dysonans w jeden z takich pomysłowych – choć polegających na oszukiwaniu samego siebie – sposobów.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Neuropsychologowie wykazali ostatnio, że tego typu zniekształcenia poznawcze są trwale obecne w sposobie, w jaki ludzki mózg przetwarza informacje – każdy mózg, bez względu na sympatie polityczne swego właściciela. Na przykład przeprowadzone przez Drew Westena i jego współpracowników badanie, w którym grupa osób starała się przetworzyć zgodne lub niezgodne ze swymi przekonaniami informacje dotyczące George’a Busha i Johna Kerry’ego, podczas gdy pracę ich mózgu monitorowano przy użyciu rezonansu magnetycznego, wykazało, że rejony mózgu odpowiedzialne za racjonalne rozumowanie były niemal nieaktywne, kiedy badani stykali się z informacjami sprzecznymi z ich przekonaniami dotyczącymi danego polityka, a obwody emocjonalne rozświetlały się radośnie, gdy udało im się przywrócić zgodność.

Mechanizmy te stanowią neurologiczne wyjaśnienie spostrzeżenia, że kiedy mamy ugruntowaną opinię na jakiś temat, niezwykle trudno skłonić nas do jej zmiany.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik

Teoria dysonansu obaliła również pochlebny dla nas pogląd, że my, ludzie – Homo sapiens – przetwarzamy informacje w sposób logiczny i racjonalny. Okazało się, że jest zupełnie inaczej. Jeśli nowe informacje są zgodne z naszymi przekonaniami, to uznajemy je za wiarygodne i użyteczne – myślimy: „Zawsze to mówiłam!” Jeżeli jednak napływające informacje są niezgodne z naszymi przekonaniami, to uważamy je za błędne lub głupie: „Co za idiotyczny argument!”. Nasza potrzeba zgodności jest tak silna, że kiedy jesteśmy zmuszeni rozważyć dowody sprzeczne z tym, w co wierzymy, na ogół potrafimy znaleźć sposób, aby skrytykować, wypaczyć lub zignorować te informacje, a co za tym idzie – podtrzymać, a nawet umocnić, swoje dotychczasowe przekonania. Tę gimnastykę umysłową określa się mianem „błędu konfirmacji”.

Carol Tavris

Elliot Aronson, Błądzą wszyscy (ale nie ja)

#psychologia #psychostoik