Kryptowaluty, Wenezuela i puste tankowce. Śledztwo "FT" odsłania kulisy afery w Orlenie za czasów Obajtka

Spotkanie na jachcie w Abu Zabi, 230 mln dolarów zaliczki przelanej bez zabezpieczeń w ciągu 5 dni, a później dziwni pośrednicy, portfele kryptowalut przekazywane w restauracjach w Caracas oraz transakcja zakończona fiaskiem. Brytyjski "Financial Times" ujawnił nieznane wcześniej szczegóły dotyczące "zakupu" wenezuelskiej ropy przez szwajcarską spółkę Orlenu, która obiegła media w pierwszej połowie 2024 roku.

szwajcarskiej spółce zależnej Orlenu - Orlen Trading Switzerland (OTS) - usłyszano w Polsce w kwietniu 2024 roku, gdy nowy zarząd płockiego giganta poinformował o konieczności dokonania odpisu na kwotę 1,6 mld zł (ok. 400 mln dolarów). Pieniądze te stanowiły m.in. zaliczki wpłacone w grudniu 2023 roku podmiotom pośredniczącym za dostawy ropy z Wenezueli, do których nigdy nie doszło. Największa część przedpłaty - około 230 mln dolarów - trafiła do dubajskiej spółki założonej w 2021 roku przez obywatela Hongkongu.

Sprawie towarzyszyły doniesienia o dodatkowych kosztach oraz wydatkach kierownictwa OTS. Wiceminister aktywów państwowych Robert Kropiwnicki wskazywał w Sejmie, że oprócz utraconych zaliczek Orlen poniósł około 100 mln dolarów opłat towarzyszących, z czego blisko 30 mln dolarów stanowiły koszty bezczynnego postoju sześciu wyczarterowanych tankowców. Dodatkowo zarząd spółki pobierał milionowe pensje i korzystał z floty luksusowych samochodów.

Były prezes Orlenu Daniel Obajtek odpierał zarzuty o brak nadzoru, twierdząc, że powołanie zarządu OTS odbyło się zgodnie z procedurami, a decyzje finansowe podejmowano kolegialnie w ramach zatwierdzonych limitów kapitałowych. W tle pojawiały się również informacje o ostrzeżeniach, jakie w sprawie szefa OTS Samera A. miała kierować do koncernu Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Nowy zarząd Orlenu złożył w tej sprawie zawiadomienie do prokuratury.

Nowe ustalenia "Financial Times". Sprytny plan z Abu Zabi

15 września brytyjski dziennik "Financial Times" ujawnił szczegóły operacji przeprowadzonej przez Orlen Trading Switzerland (OTS) z firmą Hannon International z Dubaju. Umowa podpisana 29 listopada 2023 roku dotyczyła zakupu 6 mln baryłek wenezuelskiej ropy odmiany Merey 16 za łączną kwotę 345 mln dolarów.

Zgodnie z warunkami kontraktu szwajcarska spółka Orlenu przelała do Hannon International 230 mln dolarów zaliczki w ciągu pięciu dni po podpisaniu kontraktu bez uzyskania jakichkolwiek zabezpieczeń lub gwarancji.

Ostateczny bilans strat poniesionych przez OTS przez tę relację biznesową polskie władze oszacowały na 424 mln dolarów (ok. 1,6 mld zł), z czego same koszty transportu morskiego sięgnęły 72 mln dolarów.

Zaczęło się w Abu Zabi pod koniec listopada 2023 roku podczas weekendu z wyścigami Formuły 1. na jachcie należącym do spółki Hannon International. Jej prezes Kam Ho "Alex" Tse, który w tamtej chwili miał zaledwie 25 lat, spotkał się wówczas z prezesem OTS Samerem A. i otrzymał zlecenie na sprowadzenie dla Orlenu wenezuelskiej ropy.

Samer A. to urodzony w Libanie obywatel Polski palestyńskiego pochodzenia. W przeszłości działał w OWP w Tunisie, ukończył prawo w Krakowie i handlował iracką ropą w ramach programu ONZ "Ropa za żywność". Kam Ho Tse był traderem z Hongkongu z doświadczeniem w handlu ropą z Iraku i Wenezueli.

W październiku 2023 roku administracja Joe Bidena tymczasowo zawiesiła sankcje na wenezuelską ropę, licząc na to, że Maduro przeprowadzi demokratyczne wybory. Tym samym dla traderów otworzyło się okienko możliwości. Ceną za tani surowiec było jednak wysokie ryzyko. Państwowy koncern PDVSA w Caracas pozostawał w dużej mierze odcięty od globalnego systemu finansowego. W związku z tym chętnie korzystał z kryptowalut, przyjmując przedpłaty w stablecoinie Tether (USDT) - tokenie utrzymującym sztywny kurs do dolara.

Kontrakt podpisany przez OTS z Hannon nie wspominał o walutach cyfrowych ani pośrednikach. Mimo to "Alex" Tse wymienił gotówkę od spółki-córki Orlenu na USDT. Hongkończyk zaangażował w tę operację spółki z Dubaju - w tym Horizon Global, której przekazał 135 mln dolarów, z czego 50 mln dolarów zniknęło i jest przedmiotem sporu sądowego w ZEA.

Innym pośrednikiem w wymianie dolarów od Orlenu na kryptowaluty był 46-letni Włoch Vitonicola Mariano z firmy Lexcor Energy, który kierował wcześniej włoską restauracją w Londynie, był dyrektorem spółki produkującej filmy oraz prowadził działalność polegającą na załatwianiu wiz do Rosji, gdzie obecnie mieszka.

Jak Orlen "kupił" wenezuelską ropę za kryptowaluty

Gdy zakontraktowane przez Orlen supertankowce (Olympic Trophy, Hili oraz FPMC C Melody) stanęły na kotwicy przy wenezuelskim terminalu José, Alex Tse udał się w styczniu 2024 roku do Caracas. Wraz ze współpracownikami i uzbrojoną ochroną poruszał się po mieście w opancerzonych samochodach.

Według ustaleń "Financial Times" portfele kryptowalut z USDT przekazywano lokalnym pośrednikom podczas spotkań w restauracjach i hotelach. 5 stycznia 2024 r. w hotelu El Ávila broker José Castillo z agencji Synergy otrzymał ok. 60 mln USDT. 28 stycznia temu samemu człowiekowi przekazano w restauracji kolejny nośnik z 50 mln USDT. 25 lutego i 8 marca 2024 roku inny pośrednik, Juan Rodríguez z firmy Consulting Services, dostał od Tse dwa nośniki zawierające po 11 mln USDT każdy.

Łącznie pośrednicy w Caracas przyjęli w kryptowalucie ponad 132 mln dolarów. Mimo to żaden z nich nie doprowadził do załadowania ropy na statki Orlenu, a kontakt z brokerami się urwał. Próba ratowania transakcji poprzez zakup 1 mln baryłek oleju opałowego zakończyła się wydaniem zaledwie połowy ładunku o wartości 28,8 mln dolarów.

Nowy zarząd Orlenu pod kierownictwem Ireneusza Fąfary zerwał kontrakt 28 marca 2024 roku i nakazał wycofanie floty. Wewnętrzny audyt OTS ocenił szanse na odzyskanie środków z firmy Hannon na 10 proc.

Samer A. został zatrzymany w ZEA w styczniu 2025 roku na podstawie noty Interpolu, jednak tamtejszy sąd odmówił jego ekstradycji do Polski i został zwolniony. Dwa dni po unieważnieniu umowy przez Orlen te same wenezuelskie terminale załadowały ropę dla indyjskiego koncernu Reliance.