#stoicyzm

Często jest korzystniej udawać, że się krzywdy nie czuje, niż mścić się. Krzywdy z ręki silniejszych należy znosić z lekceważeniem, nie tylko zaś z cierpliwością. W przeciwnym razie będą ponawiać krzywdę, jeżeli spostrzegą, że już ją zadali. To jest największym przekleństwem zaślepionych pychą z powodu wielkiej pomyślności, że tych, którym krzywdę wyrządzą — nienawidzą ponadto!

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

A gdy znów nadchodzi i woła nas śmierć, to choćby była przedwczesna, choćby odcięła nam połowę życia, jednak zebraliśmy już płody równe płodom najdłuższego żywota. (...) tym jedynie musi wydawać się zbyt krótkie każde życie, którzy mierzą je bezowocnymi i w związku z tym nie znającymi kresu rozkoszami. (...) Albowiem — jak mówi Pozydoniusz — «jeden dzień daje ludziom mającym wiedzę możliwości większe niż nieukom najdłuższe życie» .

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

«Odczuwam ciężki ból». Więc cóż stąd? Czy nie będziesz odczuwał, jeśli zechcesz go znosić małodusznie? Jak nieprzyjaciel więcej się daje we znaki uciekającym, tak też wszelkie przypadkowe nieszczęście silniej nastaje na cofającego się i odwróconego plecami. «Jest mi jednak ciężko». Cóż?

Czyż mamy siłę na to, by znosić tylko rzeczy lekkie?

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Nie tak korzystnie działają na chorych miejscowość, łagodny klimat i czyste powietrze, jak na słabe charaktery przebywanie w lepszym towarzystwie. Jak wielkie ma to znaczenie, zrozumiesz, jeżeli pomyślisz, że również dzikie zwierzęta oswajają się przez współżycie z ludźmi i że w żadnym, nawet najdzikszym zwierzęciu nie ostoi się właściwa mu drapieżność, jeżeli musi dłuższy czas przebywać razem z człowiekiem. Traci dzikość i powoli oswaja się pomiędzy łagodnymi istotami. Prócz tego nie tylko przez przykład staje się lepszy ten, kto żyje w towarzystwie ludzi spokojnych, lecz także przez to, że nie znajduje powodów do unoszenia się gniewem.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

(...) śmierć nie spotyka nas nagle, lecz robi postępy powoli, że umieramy po troszeczku co dzień. Co dzień bowiem uchodzi się właśnie do śmierci. Cokolwiek z tego przemyślisz, wzmocnisz się na duchu bądź do uległego przyjęcia skonu, bądź do cierpliwego znoszenia życia. Powinniśmy bowiem nabrać odwagi i sił do jednego i drugiego, abyśmy nazbyt nie kochali życia, a zarazem nadmiernie nim nie pogardzali. Nawet gdy rozum doradza zakończenie żywota, nie należy iść za tym popędem bez zastanowienia się czy za skwapliwie. Człowiek odważny i mądry powinien nie uciekać z życia, ale wychodzić. Przede wszystkim jednakże należy unikać tej namiętności, która opanowała tak wielu, a mianowicie pożądania śmierci.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

W VII liście do Lucyliusza, Seneka przestrzega przed obcowaniem z gawiedzią.

Przebywanie z tłumem naraża nas na świadome, bądź nieświadome przejmowanie cech tłumu.

Przestrzega, że zwłaszcza przez rozrywkę/przyjemności, przywary łatwiej w nas wnikają.

Czyni to nas bardziej próżnymi, a i często również okrutniejszymi/nieludzkimi.

Seneka opisuje jak gawiedź czerpie większą przyjemność z walk bez zbroi, brutalność morderstwa i pragnienie krwi.

Seneka tłumaczy, że nawet jeżeli ktoś zasłużył na śmierć, bo dopuścił się np. morderstwa, to nie znaczy, że my mamy być widzami okrucieństwa wobec skazanego.

Należy unikać tłumu, gdyż człowiek może przejść na jego stronę. Nawet najtęższe i najcnotliwsze dusze jak Sokrates czy Katon, mogłyby ulec pod wystarczającym naporem tłumu.

Jedna osoba potrafi zepsuć człowieka, a co dopiero natłok setek i tysięcy.

Nie należy naśladować tłumu, ale też nie należy go nienawidzić.

Zamiast tego Seneka zaleca zadawać się z ludźmi którzy nas mogą "dźwignąć wyżej", a i samemu przygarniać tych których możemy dźwignąć.

O tym czy coś jest wartościowe nie stanowi głos ogółu, więc nie musimy się podobać tłumowi; już jedna osoba, która jest chętna nas wysłuchać jest wystarczająca.

------

Każdy może interpretować inaczej ten list seneki.

Osobiście w czasie lektury listu przed moimi oczami pojawiał się stan wykopowego mikrobloga.

Tam prym wiodą właśnie tematy jak MMA, fameMMA, prime MMA etc. - odpychająca forma spędzania czasu.

#stoicyzm

Sądzisz, że godne życzenia jest tylko to, co dochodzi nas poprzez rozkosz oraz próżniactwo, co wprowadzamy przez ustrojone drzwi?

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Seneka w VI liscie do Lucyliusza pisze, że mimo iż ciągle się zmienia (doskonali), to jeszcze wiele ma w sobie do poprawienia.

Dostrzeżenie w sobie wad jest jednym z objawów przemiany w człowieku.

Seneka podkreśla, że uczy się nie tylko dla siebie, ale też dla innych; i nie sprawiałoby to mu przyjemności gdyby czynił to tylko dla siebie samego. Chce się dzielić dobrem jakim jest filozofia.

Podkreśla wartość przyjaźni i właśnie dlatego, że dopuszcza Lucyliusza do zmian jakie przechodzi, chce wzmocnić przyjaźń z nim.

Pisze również, że gdy chodzi o nauczanie filozofii, to rzeczywisty przykład działa bardziej edukacyjnie niż same pouczenia. Obcując z filozofem możemy wyciągnąć więcej korzyści niż z samego czytania jego dzieł.

(Przypomina mi to powiedzenie: "czyny przemawiają głośniej niż słowa")

#stoicyzm

Wasze własne interpretacje i uwagi mile widziane.

Listy Seneki do Lucyliisza są dostępne w księgarniach (jakieś wznowienie około rok temu) a i PDF można łatwo znaleźć.

Wszelkie odruchy, które powstają bez naszej woli, są niemożliwe do pokonania i uniknięcia, jak na przykład dreszcz, gdy nas obleją zimną wodą, jak wzdryganie się na pewnego rodzaju dotknięcia, jak kiedy pod wpływem złych wieści włosy nam stają na głowie, jak kiedy nieskromne słowa wywołują rumieniec wstydu na twarzy, a zawrót głowy następuje w chwili, kiedy patrzymy w przepaść. A ponieważ żaden z tego rodzaju odruchów nie leży w naszej mocy, stąd też żadna siła rozumowania nie może stanąć im na przeszkodzie. Gniew jest natomiast podporządkowany rozkazom rozumu. W rzeczywistości jest dobrowolną słabością ducha.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Jeśli pragniecie nie bać się niczego, to zważcie, że trzeba się bać wszystkiego. Rozpatrzcie się dookoła siebie, jak mało potrzeba, aby nas zgubić. Nic, co przekracza pewną miarę, nie jest korzystne dla zdrowia – ani jedzenie, ani picie, ani czuwanie, ani sen. Rozumiecie już, że jesteśmy mizerne, bezsilne i kruche stworzenia, których unicestwienie nie wymaga wielkiego wysiłku. „Bez wątpienia największe niebezpieczeństwo stanowią dla nas trzęsienia ziemi, nagłe jej rozstąpienie i zgarnięcie wszystkiego, co jest na powierzchni. Lecz kto się lęka piorunów, trzęsienia i rozziewu ziemi, ten się wysoko szacuje – czemuż nie uprzytomni sobie własnej słabości i nie zacznie bać się kataru? Tak widocznie jesteśmy stworzeni, los dał nam takie silne ciało, otrzymaliśmy taki wysoki wzrost!” I dlatego nie możemy zginąć inaczej jak tylko od trzęsienia całych części świata, jak tylko od piorunów, jak tylko od zapadania się ziemi? A tymczasem nie tylko choroba całego paznokcia może nas zabić, lecz nawet poboczna jakaś jego zadra!

Seneka, O zjawiskach natury

#stoicyzm

W V liście Seneka chwali dążenia Lucyliusza do stania się lepszym człowiekiem, ale też przestrzega aby nie popadać w skrajność i nie obnosić się z nią. Chodzi o epatowanie odrzucenia przywiązania do rzeczy materialnych i dbałości o wygląd. Nie musimy szukać rozgłosu.

To, że odrzucamy przywiązanie do rzeczy zewnętrznych, jak majątek czy wygląd, nie powinno oznaczać, że mamy wszystkim dookoła o tym mówić czy chodzić ubrani jak żebracy.

Trzeba być skromnym ale też schludnym. Nie należy zewnętrznie odstawać ponad miarę od reszty społeczeństwa, gdyż wtedy dajemy zły przykład i zniechęcamy innych ludzi do filozofii.

Osobiście w liście dostrzegam przestrogę przed tym co czynił filozof cynicki Diogenes z Synopy. Wg przekazów miał mieszkać w beczce (czy też pithosie, takie naczynie gliniane do magazynowania żywności), pić wodę dłońmi (wyrzucił kubek/miseczkę gdy ujrzał dziecko pijące za pomocą dłoni, więc stwierdził, że naczynie jest mu niepotrzebne). Etc.

W stoicyzmie chodzi (m.in.) nie o wyzbywanie się rzeczy materialnych, lecz o brak przywiązania do nich. Bo czyż dzisiaj też nie jest tak, że przywiązanie do dużego majątku to i duże zmartwienia?

Może Klaus Schwab ma rację mówiąc, że "nie będziesz posiadał niczego i będziesz szczęśliwy" 😉😁

Na zakończenie Seneka przywołuje myśl, iż niskie wymagania/potrzeby chronią nas zawczasu przed utrapieniami/zamartwianiem się. Przywiązanie do rzeczy odbiera nam radość cieszenia się chwilą teraźniejsza, bo tracimy czas na zamartwianie się tym co może dopiero nadejść w kwestii naszego posiadania...

Tekst mój, bez korekty. ¯\\(ツ)/¯

Fajną czapeczkę ma ten jeden Rzymianin... Czyżby podróżnik w czasie?

#stoicyzm

Żadna stąd korzyść, jeżeli wszystko się widzi i wszystko się słyszy. Wiele krzywd niech nie dociera do naszej świadomości. Większości z nich nie dozna ten, kto na nie wcale nie zwraca uwagi. Nie chcesz być porywczy do gniewu? Nie bądź ciekawy!

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

W IV liście do Lucyliusza, Seneka zachęca do nieustannego doskonalenia umysłu i wytrwałości w obranej drodze filozoficznej. Chodzi o stały postęp w kształtowaniu rozumu i charakteru. Dojrzały umysł to umysł filozofa - człowieka, który nauczył się właściwego rozeznania rzeczy.

Dorosły człowiek nie powinien zachowywać wad dziecka: lęk przed rzeczami, które same w sobie nie są tak groźne, jak się wydają, oraz uleganie wyobrażeniom zamiast rozumowi.

Tego rodzaju strach nie wynika z realnego zagrożenia, lecz z błędnej oceny sytuacji. Filozofia ma nas nauczyć rozróżniać między tym, co rzeczywiście złe, a tym, co jedynie wzbudza niepokój.

Strach przed śmiercią.

Śmierć powinna napawać nas najmniejszym lękiem, ponieważ jest ostatnim doświadczeniem w życiu - po niej nie następuje już żadne dalsze cierpienie. Lęk przed śmiercią nie chroni życia, lecz je zatruwa: przenika wszystkie chwile niepokojem i uniemożliwia spokojne istnienie.

Człowiek, który zbyt wysoko ceni samo trwanie życia, nigdy nie zazna wewnętrznego spokoju.

Seneka wskazuje przy tym paradoks: to, co potrafi uczynić skrajny strach (odebranie sobie życia), potrafi uczynić również męstwo - lecz tylko męstwo czyni to w sposób wolny i godny. Nie chodzi więc o pochwałę śmierci, lecz o uwolnienie się od jej tyranii nad umysłem.

Kto nie boi się śmierci, przestaje być niewolnikiem losu, ludzi i okoliczności. Wynika to z tego, że życie jest kruche i często znajduje się w rękach innych - władców, wrogów, a nawet ludzi pozornie najsłabszych.

Ten, kto nadmiernie przywiązuje się do własnego życia, oddaje władzę nad sobą każdemu, kto może mu je odebrać. Dlatego Seneka zaleca duchowe przygotowanie się na najgorsze i nieufność wobec pozornej stabilności losu.

Lęk przed śmiercią, jeśli nie zostanie przezwyciężony, przenika każdą chwilę życia i odbiera mu radość.

W zakończeniu listu Seneka porusza temat ludzkich potrzeb i ubóstwa. Pisze, że natura wymaga od człowieka bardzo niewiele: by nie cierpiał głodu, pragnienia i zimna. Zaspokojenie tych podstawowych potrzeb nie wymaga bogactw ani podporządkowywania się ludziom, których nie szanujemy. To nie potrzeby naturalne są źródłem ludzkich trosk, lecz potrzeby zbędne - nieskończone ambicje, luksusy i pragnienia wykraczające poza to, co konieczne.

Człowiek, który potrafi zadowolić się tym, co wystarczające, jest naprawdę wolny i niezależny od kaprysów losu.

W powyższym tekście posiłkowalwm się korektą AI, aby zwiększyć czytelność.

Dziękuję za poświęcenie chwili na ten ten tekst. 🙏

Dajcie znać czy kontynuować takie wpisy i czy razi Was wspomaganie się chatgpt przy jego tworzeniu.

#stoicyzm

Skoro masz rozum, mieszaj jedno z drugim: ani nie żyw nadziei bez domieszki zwątpienia, ani nie oddawaj się zwątpieniu bez dodatku nadziei.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Przywary owe będą cię prześladowały i błądzącego po lądach i morzach trawiły póty, póki będziesz nosił w sobie przyczyny własnych występków. Dziwisz się, że nie pomaga ci ucieczka? Wszak to, od czego uciekasz, biegnie wraz z tobą. Siebie więc popraw, zrzuć z siebie owo brzemię, pożądania zaś, które winny być usunięte, utrzymuj w rozsądnych granicach. Wypleń ze serca wszelką niegodziwość. Jeżeli chcesz, by podróże twoje były przyjemne, uzdrów najpierw swego współtowarzysza.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Rodzice zazwyczaj przewyższają nas [dobrodziejstwami]. Jednak dokąd ich mamy, tak długo uważamy ich za surowych i tak długo nie pojmujemy ich dobrodziejstw. A kiedy z wiekiem nabierzemy nieco rozumu i zacznie stawać się dla nas oczywiste, że powinniśmy ich kochać za to właśnie, za co ich nie kochaliśmy, za napomnienia, za surowość, za ciągłe czuwanie nad naszą młodzieńczą nierozwagą, wtedy ich tracimy. Tylko niewielu osiąga taki wiek, by trud włożony w wychowanie dzieci przyniósł im prawdziwe owoce; inni znają tylko ciężar posiadania dzieci.

Seneka, O dobrodziejstwach

#stoicyzm

III list Seneki do Lucyliusza, omówienie.

Seneka poucza Lucyliusza (i nas), że przed obdarzeniem kogoś przyjaźnią należy długo i uważnie się namyślać. Gdy jednak przyjaźń zostanie zawarta, powinna opierać się na pełnym zaufaniu, niemal jak do samego siebie.

Podkreśla także, że należy żyć w sposób na tyle uczciwy, by nie mieć niczego, czego nie można by wyznać nawet wrogowi, a jednocześnie zaleca nie roztrząsać spraw intymnych przed obcymi.

Seneka krytykuje zarówno bezrefleksyjne zaufanie wszystkim, jak i chorobliwą podejrzliwość wobec wszystkich, wskazując na potrzebę umiaru, równowagi oraz harmonii między działaniem a spokojem ducha.

#stoicyzm

Omówienie II Listu Seneki do Lucyliusza

Seneka przestrzega, aby dążyć do stabilności ducha i skupienia, a nie miotać się bez przerwy ani w życiu, ani w myślach. Człowiek o zrównoważonym umyśle potrafi trwać w jednym miejscu i obcować z samym sobą, zamiast nieustannie szukać nowych bodźców i zmian.

Podobnie w nauce i czytaniu Seneka zaleca unikać "skakania" między wieloma ideami i autorami naraz. Nieroztropny jest brak skupienia i chęć ogarnięcia umysłem zbyt wielu koncepcji jednocześnie, ponieważ wiedza przyswajana powierzchownie nie zostaje w duszy. Należy wybierać sprawdzonych autorów i autorytety, powracać do nich oraz każdego dnia przyswajać jedną myśl, którą można naprawdę "strawić".

Dodatkowo Seneka wyjaśnia, że bogaty jest nie ten, kto posiada wiele, lecz ten, który niewiele pragnie. Kto wciąż pożąda więcej, pozostaje wiecznie głodny i w istocie ubogi, natomiast prawdziwą miarą bogactwa jest posiadanie tego, co niezbędne i wystarczające.

Ps. W liście Seneka używa zwrotu "zapuszczania się do obozu wroga" w odniesieniu do zasięgnięcia do myśli Epikura. Seneka pokazuje nam więc, że nie jest hańbą czerpać z innych nurtów filozoficznych gdy sposobność/słuszność ku temu.

#stoicyzm

Wstawmy się w położenie tego, na kogo się gniewamy. Okaże się, że skorymi do gniewu czyni nas niesprawiedliwa ocena siebie, ponieważ co chętnie czynimy innym, to niechętnie znosimy od innych.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Czego uczy nas I list moralny Senki do Lucyliusza?

Czas jest bardzo cenną rzeczą — jedyną, która naprawdę do nas należy - a jednocześnie tą, którą najłatwiej, najczęściej i najbardziej bezmyślnie tracimy.

Bywa, że jest nam odbierany przez innych, lecz znacznie częściej sami go marnujemy: na złe czyny, bezczynność, rzeczy nieistotne i przez niedbalstwo.

Każda chwila, która mija, nie tylko przybliża nas do śmierci, ale w pewnym sensie już do niej należy. Nie powinniśmy więc odkładać życia na przyszłość. Swój czas należy traktować jak kapitał - bo gdy zostanie go niewiele, będzie już za późno, by wykorzystać go dobrze.

Jako, że nie mogę z racji praw autorskich wrzucić tekstu, to podaję streszczenie głównej myśli.

#stoicyzm